Operacije ablacije retine – vitreoretinalna hirurgija

Ablacija mrežnjače (RETINE)

Ablacija mrežnjače je hitno stanje u oftalmologiji, koje nastaje kada se mrežnjača (retina), fini sloj tkiva na zadnjem delu oka, preko koga dobijamo vid, odvoji od svog normalnog položaja na očnom dnu. Ablacija mrežnjače, dovodi do odvajanja retinalnih ćelija od sloja krvnih sudova, koji su zaduženi za njenu ishranu. Što duže ostane nelečena, to je veći rizik od trajnog gubitka vida na zahvaćenom oku. Nešto se češće javlja kod muškaraca, kratkovidih osoba (miopa), nakon operacije katarakte. Postoji još faktora koji mogu biti predispozicija za njen nastanak, u zavisnosti i od njene vrste, kao na primer: periferne degeneracije retine – palisadna degeneracija, starije životno doba, prethodne povrede oka, postojanje ablacije mrežnjače kod članova porodice, prethodna ablacija na drugom oku, proliferativna dijabetesna retinopatija, upalne bolesti očiju, vaskularne abnormalnosti, horoidalni tumori, neke sistemske bolesti i dr.

VRSTE ABLACIJE MREŽNJAČE

Ablacija mrežnjače može nastati na tri načina:

Regmatogena ablacija – najčešći je tip. Nastaje usled formiranja rupture, odnosno pukotine (otvora) u mrežnjači. Kada se na mrežnjači pojavi ruptura, tečnost iz gelaste strukture (vitreusa – staklastog tela), koja ispunjava unutrašnjost oka, može da prodre u prostor iza mrežnjače. Tečnost tada potiskuje mrežnjaču sa njegog mesta na očnom dnu, dovodi do njenog odvajanja, odnosno odslojavanja, što zapravo ablacija i predstavlja. Zbog toga, nastanaku regmatogene ablacije mrežnjače, mogu doprinositi procesi u vezi sa starosnim razvodnjavanjem strukture staklastog tela (likvefakcija vitreusa), odvajanje zadnje strane gela od površine mrežnjače, uz koju je ono inače prislonjeno (PVD), područja istanjenja na mrežnjači, kao što su palisadna degeneracija ili promene kod ljudi koji nose minus dioptrije. Često nastanak rupture izazivaju i različite povrede očiju.

Trakciona ablacija – nastaje kao posledica stvaranja ožiljaka koji vuku mrežnjaču, najčešće kod pacijenata obolelih od šećerne bolesti.

Eksudativna ablacija – nastaje kao posledica nakupljanja tečnosti ispod mrežnjače (te na taj način dolazi i do njenog odvajanja) usled zapaljenja, kod tumorskih lezija, povreda ili bolesti i abnormalnosti krvnih sudova.

SIMPTOMI ABLACIJE MREŽNJAČE

Ablacija mrežnjače je bezbolna. Znaci upozorenja gotovo uvek prethode pojavi ablacije. Glavni simptomi početka ablacije su:

• Svetlucave tačkice i prašinasta zamućenja ispred oka;
• Pojava mutnina i “dima” koji se pokreće u vidnom polju;
• Mogu se pojaviti manji, ili veći “končići” ili “mušice” koje lebde u vidnom polju;
• Pojava “bliceva”, “munja”, “sevanja” u jednom ili oba oka;
• Kod mnogih pacijenata, kao prvi symptom, može se javiti nagli i ubrzani gubitak vida i pojava “zavese” pred okom – senke koja prekriva vidno polje;
• Pacijenti se često žale da predmete vide iskrivljeno i talasasto.

KADA POTRAŽITI POMOĆ LEKARA

Ukoliko primetite neke od ovih znakova nephodno je da se odmah javite oftalmologu, a pogotovo ukoliko pripadate sledećoj grupi pacijenata:

• Starijih od 50 godina;
• Pozitivne porodične anamneze – neko u familiji imao ablaciju retine;
• Kratkovidih osoba;
• Prethodnih povreda očiju, ili očnih operacija;
• Postavljene dijagnoze dijabetesne bolesti (posebno dugogodišnji dijabetes tipa 1), kao i prethodni  laser tretmani i injekcioni tretmani zbog promena na očnom dnu.

Ablacija mrežnjače predstavlja hitno stanje u oftalmologiji, koje može dovesti do trajnog gubitka vida.

DIJAGNOZA ABLACIJE MREŽNJAČE

Dijagnoza obuhvata korake koje oftalmolog pregledom preduzima, kako bi utvrdio da li je odvajanje mrežnjače uzrok vaših simptoma, kao i kojoj se vrsti ablacije mrežnjače radi. Koriste se različiti pregledi i instrumenti u dijagnostici:

• Pregled očnog dna. Da bi se zadnji deo oka, a samim tim i mrežnjača mogli detaljno sagledati, potrebno je prethodno ukapati u oči kapljice za širenje zenica, što je potpuno bezbolno. Tokom pregleda se koriste instrumenti sa svetlom i specijalnim sočivima (lupama), koji daju detaljan prikaz celog oka i omogućavaju Vašem oftalmologu da uoči eventualno postojanje rupture, odnosno pukotine u mrežnjači, i/ili njeno odvajanje (ablaciju).
• Ultrazvučno snimanje. Ukoliko očno dno nije moguće videti zbog prisustva krvi, ili drugih očnih bolesti, tada se dijagnoza postavlja primenom ultrazvuka.

LEČENJE ABLACIJE MREŽNJAČE

Hirurgija je najčešća vrsta lečenja koja se koristi u terapiji ruptura (otvora), ili regmatogenog odvajanja mrežnjače. Pored hirurgije, odnosno operativnog lečenja, postoji još nekoliko metoda koje se koriste, a zavise od tipa ablacije, nivoa oštećenja i zdravstvenog stanja samog pacijenta.

Vaš oftalmolog će Vas informisati o mogućim prednostima i manama različitih terapijskih opcija, te ćete, na taj način, zajedno odrediti koja terapijska procedura najbolje odgovara Vašem oku. Najčešće se primenjuju:

• Laserska fotokoagulacija – metoda lečenja koja se primenjuje kada na mrežnjači postoji ruptura ili otvor, ali se ona još uvek nije odvojila od svog normalnog položaja na očnom dnu; ili kod manjih, lokalizovanih ablacija. Lečenje je praktično bezbolno. Izvodi se usmeravanjem laserskog snopa u oko, kroz zenicu. Laser pravi “opekotine” oko rupture mrežnjače, kako bi se stvorilo ožiljavanje koje “vari” delove oko oštećenog mesta i tako ne dozvoljava dalje odvajanje mrežnjače i čuva vid.
• Kriopeksija – izvodi se u lokalnoj anesteziji, ledenom sondom, pri čemu, dolazi do stvaranja ožiljaka na mrežnjači, koji je posle održavaju na mestu.
• Pneumatska retinopeksija – hirurg ubrizgava mehurić vazduha ili gasa u centralni deo oka, koji se naziva staklasto telo. Kada je pravilno pozicioniran, mehurić potiskuje deo mrežnjače, koji sadrži rupturu ili otvor, prema očnom dnu. Takođe, koristi i kriopeksiju ili lasersku fotokoagulaciju, kako bi se stvorilo ožiljavanje, koje će kasnije držati mrežnjaču na mestu. Možda ćete morati da držite glavu u određenom položaju, do nedelju dana, kako bi se mehurić zadržao u pravilnom položaju, dok vremenom sam ne nestane.
• Postavljanje serklaža – procedura podrazumeva postavljanje tračice od silikona na beli deo oka, koji se naziva sklera, u projekciji zahvaćenog područja mrežnjače. Tračica pritiska zid oka i ublažava deo sila koje iznutra povlače mrežnjaču sa očnog dna. Silikon koji se postavi, ne remeti vid i obično ostaje na mestu doživotno. Tokom operacije može se uraditi kriopeksija ili laserska fotokoagulacija, kako bi se pomoglo zatvaranju rupture na mrežnjači.
• Vitrektomija – ova metoda se koristi kod težih odvajanja mrežnjače. Operacija se najčešće radi uz primenu lokalne anestezije. Hirurg prvo otklanja staklasto telo, koje ispunjava unutrašnjost oka, uklanja ožiljke, upija tečnost ispod retine i nakon toga vraća mrežnjaču na svoje prvobitno mesto.  Tokom operacije, rupture se najčešće zatvaraju laserskom fotokoagulacijom, a u prostor staklastog tela ubrizgava vazduh, gas, ili silikonsko ulje, kako bi se pomoglo da se tokom vremena mrežnjača zadrži na svom mestu. Ukoliko je korišćeno silikonsko ulje, ono se uklanja još jednom operacijom, nekoliko meseci kasnije.

Kod trakcionog odvajanja mrežnjače – primarni cilj je uklanjanje membrana (obično epiretinalnih ili subretinalnih) koje vuku mrežnjaču i tako je odvajaju sa njenog mesta. Uglavnom se radi operacija vitrektomije.

Ukoliko se radi o eksudativnoj ablaciji mrežnjače, potrebno je naći njen osnovini uzrok i delovati na njega.

PROGNOZA LEČENJA ABLACIJE MREŽNJAČE

Poboljšanje vidne oštrine zavisi od brojnih faktora (dužine trajanja, odvojenosti žute mrlje, pojave ožiljaka….) i zahteva duži vremenski period oporavka. U većini slučajeva operacija ablacije se uspešno leči jednom operacijom, a kod određenog broja pacijenata neophodno je izvršiti i dodatnu operaciju (vađenje silikonskog ulja, odstranjivanje ožiljaka…). Ukoliko se ablacija mrežnjače na vreme ne leči, može dovesti do potpunog gubitka vida u kratkom vremenskom preriodu.