Pored bolesti unutrašnjih struktura oka, značajan broj pacijenata javlja se i zbog promena na spoljnom oku – kapcima i veznici (konjunktivi). Reč je o stanjima koja retko ugrožavaju vid, ali mogu izazvati hroničnu iritaciju, suzenje, estetsku smetnju, a u pojedinim slučajevima i ozbiljnije oštećenje rožnjače ukoliko se ne leče na vreme. Najčešće od ovih stanja – pterigijum, halazion (čmičak), ektropion, entropion i ptoza kapka – uspešno se rešavaju jednostavnim, ambulantnim hirurškim intervencijama. U Očnoj bolnici prof. dr Džinić ove operacije izvode se precizno, uz brz oporavak i minimalan ožiljak.
Šta obuhvataju operacije na spoljnom oku?
Pterigijum Pterigijum je bešićasto-crvenkasta izraslina veznice (konjunktive), koja nastaje najčešće u unutrašnjem (nazalnom) uglu oka i može, tokom vremena, prerastati na rožnjaču. Tačan uzrok nastanka nije u potpunosti poznat, ali je pterigijum češći kod osoba izloženih dužem boravku na suncu, vetru, prašini i suvom, toplom podneblju, kao i kod starijih osoba i onih sa genetskom predispozicijom. Rast pterigijuma je nepredvidiv – kod nekih pacijenata dugo miruje, dok kod drugih napreduje brže i preti da preraste centralni deo rožnjače, ugrožavajući vid.
Halazion (čmičak) Halazion je bezbolna, loptasta promena u debljini kapka, koja nastaje začepljenjem izvodnog kanala lojne (Majbomove) žlezde i hroničnom upalom njenog sadržaja. U ranoj, akutnoj fazi može biti prisutan blaži otok, crvenilo i osetljivost, nakon čega se upala smiruje i ostaje bezbolan čvorić u kapku. Halazion treba razlikovati od ječma (hordeoluma), koji je akutna, bolna bakterijska infekcija žlezde kapka.
Ektropion i entropion Ektropion predstavlja izvrtanje ivice kapka (najčešće donjeg) prema spolja, usled čega kapak ne naleže pravilno na oko, što dovodi do suzenja, isušivanja i iritacije rožnjače. Entropion je suprotno stanje – uvrtanje ivice kapka prema unutra, usled čega trepavice trljaju o rožnjaču i izazivaju iritaciju, osećaj peska u oku i, ukoliko se ne leči, oštećenje rožnjače. Oba stanja najčešće nastaju kao posledica prirodnog opuštanja tkiva sa starenjem, a mogu biti uzrokovana i ožiljnim promenama, povredom ili oštećenjem nerava lica.
Ptoza kapka Ptoza je spušten položaj gornjeg kapka, koji može biti prisutan od rođenja (kongenitalna) ili se razviti tokom života (stečena), najčešće usled prirodnog istezanja i slabljenja tetive mišića podizača kapka sa starenjem. Ređe nastaje usled oštećenja nerava ili mišićnih oboljenja. Izražena ptoza može sužavati gornji deo vidnog polja i primoravati pacijenta da kompenzatorno podiže obrve ili zabacuje glavu, što dovodi do zamora i glavobolje.
Kada je potrebna operacija?
Odluka o operaciji zavisi od tipa promene i stepena u kom ona remeti vid, udobnost ili izgled pacijenta:
- Pterigijum se hirurški uklanja kada napreduje ka centru rožnjače i preti da ugrozi vid, kada izaziva izraženu i trajnu iritaciju, indukuje astigmatizam, ili predstavlja izraženu estetsku smetnju. Manji, mirujući pterigijum bez uticaja na vid može se samo pratiti.
- Halazion se prvo pokušava lečiti konzervativno (tople obloge, masaža, higijena kapaka). Ukoliko se ne povuče spontano tokom nekoliko nedelja, ukoliko je velik ili se ponavlja, indikovano je hirurško uklanjanje.
- Ektropion i entropion se leče operativno kada izazivaju trajnu iritaciju, suzenje, crvenilo ili rizik od oštećenja rožnjače usled trenja trepavica ili nepotpunog zatvaranja oka.
- Ptoza se operiše kada spušten kapak značajno ometa vidno polje, izaziva zamor oka usled kompenzatornog držanja glave ili obrva, ili predstavlja izraženu estetsku smetnju.
Kako se dijagnostikuje?
Dijagnoza ovih stanja postavlja se kliničkim pregledom oka i kapaka, koji uključuje:
- Biomikroskopski pregled prednjeg segmenta oka, kojim se procenjuje veličina, položaj i karakter promene.
- Procenu vidne oštrine, radi utvrđivanja da li promena (npr. pterigijum ili izražena ptoza) već utiče na vid.
- Merenje stepena astigmatizma (kornealna topografija), kod pterigijuma koji zahvata rožnjaču.
- Procenu funkcije mišića podizača kapka, kod ptoze, radi izbora odgovarajuće hirurške tehnike.
- Test suznog filma, kod ektropiona i entropiona, radi procene stepena iritacije i izloženosti oka.
Kako izgleda operacija?
Sve operacije na spoljnom oku izvode se ambulantno, u lokalnoj anesteziji, bez potrebe za bolničkim zadržavanjem.
Operacija pterigijuma Hirurg pažljivo uklanja tkivo pterigijuma sa veznice i rožnjače, uz maksimalnu poštedu okolnog, zdravog tkiva. Danas se najčešće primenjuje tehnika sa konjunktivalnim autograftom – deo zdrave veznice se premešta i fiksira (šavovima ili fibrinskim lepkom) na mesto odakle je pterigijum uklonjen, čime se značajno smanjuje rizik od njegovog ponovnog javljanja u odnosu na stariju tehniku “gole sklere”. Operacija traje uobičajeno 30-45 minuta.
Operacija halaziona Kroz mali rez, najčešće sa unutrašnje strane kapka (bez vidljivog ožiljka na koži), hirurg pažljivo uklanja (kiretira) sadržaj i kapsulu halaziona. Intervencija traje svega desetak minuta.
Operacija ektropiona i entropiona U zavisnosti od uzroka i stepena promene, primenjuju se različite tehnike zatezanja i repozicioniranja ivice kapka (npr. skraćivanje i učvršćivanje kapka u spoljašnjem uglu oka), kojima se kapak vraća u pravilan, prirodan položaj uz oko.
Operacija ptoze Najčešće se izvodi skraćivanje (resekcija) ili napredovanje tetive mišića podizača kapka, čime se kapak podiže u pravilan položaj. Kod izražene slabosti ovog mišića, može se primeniti i tehnika “obešenja” kapka o mišić čela (frontalis sling).
Kako se pacijent priprema?
Priprema za operacije na spoljnom oku je jednostavna:
- Kompletan oftalmološki pregled, radi tačne procene tipa i stepena promene.
- Osnovne laboratorijske analize, po proceni lekara, posebno kod pacijenata sa hroničnim bolestima.
- Informisanje lekara o svim lekovima koje pacijent koristi, posebno o lekovima za razređivanje krvi.
- Uzdržavanje od šminke u predelu očiju na dan operacije.
- Dolazak u pratnji se preporučuje, iako većina pacijenata može samostalno da se vrati kući nakon kraćeg odmora.
Koju tehnologiju koristimo?
Operacije na spoljnom oku u Očnoj bolnici prof. dr Džinić izvode se uz primenu mikrohirurške tehnike i savremenog operativnog mikroskopa, koji omogućava preciznost rada na sitnim strukturama kapka i veznice, minimalnu vidljivost ožiljaka i bezbedno očuvanje okolnog zdravog tkiva. Kod operacije pterigijuma, primena konjunktivalnog autografta i fibrinskog lepka dodatno smanjuje rizik od recidiva i skraćuje vreme intervencije.
Oporavak
Oporavak nakon operacija na spoljnom oku je po pravilu brz:
- U prvim danima moguće je blago crvenilo, oticanje ili osećaj nelagodnosti na mestu intervencije, što je uobičajeno i prolazno.
- Lekar propisuje kapi ili mast (antibiotsku i protivupalnu) koje je potrebno redovno koristiti prema uputstvu.
- Nakon operacije pterigijuma, blago zamućenje vida i osetljivost oka u prvim danima su uobičajeni, uz postepeni oporavak tokom narednih nedelja.
- Nakon operacije halaziona, oticanje kapka se povlači tokom nekoliko dana do nedelju dana.
- Nakon operacije ektropiona, entropiona ili ptoze, blaže oticanje i modrice oko oka mogu biti prisutni tokom prve nedelje, uz postepeno smirivanje.
- Preporučuje se izbegavanje trljanja oka, šminke i intenzivnog fizičkog napora u periodu koji odredi lekar.
Mogući rizici i komplikacije
Operacije na spoljnom oku spadaju u bezbedne, rutinske procedure sa statistički malim procentom komplikacija. Mogući rizici uključuju:
- privremeno crvenilo, oticanje ili osećaj suvog oka,
- ponovnu pojavu (recidiv) promene – posebno kod pterigijuma, gde je rizik recidiva najveći u odnosu na ostale navedene intervencije, iako savremene tehnike (autograft) taj rizik značajno smanjuju,
- infekciju – redak, ali mogući rizik, kao kod svake hirurške intervencije,
- privremenu asimetriju položaja kapaka nakon operacije ptoze, entropiona ili ektropiona, koja se u većini slučajeva izravna tokom oporavka,
- ožiljak – u najvećem broju slučajeva jedva vidljiv, s obzirom na to da se rezovi prave unutar kapka ili u prirodnim naborima kože.
Kada se obavlja kontrola?
Nakon operacije na spoljnom oku pacijent dolazi na kontrolni pregled u periodu koji odredi hirurg, najčešće:
- Prva kontrola – u prvih nedelju dana nakon operacije, radi provere zarastanja.
- Druga kontrola – po potrebi, nakon nekoliko nedelja, radi konačne procene rezultata (posebno kod operacija kapaka, gde se konačan izgled i položaj kapka procenjuju nakon povlačenja otoka).
Ukoliko pacijent primeti izraženo crvenilo, bol, gnojnu sekreciju ili druge neuobičajene znake, potrebno je odmah kontaktirati bolnicu.
Ko izvodi operacije na spoljnom oku u Dr Džinić?
Operacije na spoljnom oku u Očnoj bolnici prof. dr Džinić izvode dr sci. med. Vladislav Džinić i prof. dr Aleksandar Miljković, u okviru bolnice koja neguje tradiciju prisutnu u oftalmologiji Vojvodine još od 1989. godine. Bolnica danas broji 5 lekara specijalista iz različitih oftalmoloških subspecijalnosti i preko 1000 intervencija godišnje, uz kontinuirano stručno usavršavanje u zemlji i inostranstvu. Sa kompletnim timom i njihovim užim oblastima rada možete se upoznati na stranici Naš tim.
Zašto odabrati Dr Džinić?
- 35+ godina iskustva u dijagnostici i lečenju očnih bolesti.
- Mikrohirurška preciznost koja obezbeđuje minimalno vidljive ožiljke i brz oporavak.
- Savremene tehnike sa niskim rizikom recidiva, uključujući konjunktivalni autograft kod pterigijuma.
- Individualan pristup – izbor tehnike prilagođen tipu i stepenu promene kod svakog pacijenta.
- Sve usluge na jednom mestu – od dijagnostike, preko operacije, do kontrolnih pregleda.
Česta pitanja o operacijama na spoljnom oku
Da li ove operacije bole? Ne. Sve se izvode u lokalnoj anesteziji, tako da pacijent ne oseća bol tokom zahvata. Blaga nelagodnost nakon operacije je uobičajena i kratkotrajna.
Koliko traju ove operacije? Zavisno od tipa – od desetak minuta kod halaziona, do 30-45 minuta kod pterigijuma ili operacija kapaka.
Da li se pterigijum uvek vraća nakon operacije? Ne uvek, ali rizik od ponovnog javljanja postoji, posebno kod starijih hirurških tehnika. Primenom savremene tehnike sa konjunktivalnim autograftom, rizik od recidiva je značajno smanjen.
Da li ću posle operacije halaziona imati ožiljak na koži? U najvećem broju slučajeva ne, s obzirom na to da se rez najčešće pravi sa unutrašnje strane kapka, bez vidljivog traga na koži.
Da li se ektropion i entropion mogu vratiti nakon operacije? Kod dela pacijenata, posebno ukoliko je osnovni uzrok (npr. prirodno opuštanje tkiva sa starenjem) izražen, promena se vremenom može ponovo razviti, ali je to relativno redak ishod uz savremene hirurške tehnike.
Da li operacija ptoze rešava i eventualni estetski problem? Da, operacija ptoze istovremeno rešava funkcionalni problem (suženo vidno polje) i doprinosi prirodnijem, simetričnijem izgledu kapaka.